Nadczynność tarczycy - objawy, przyczyny, leczenie nadczynności tarczycy, stężenie TSH, FT3 i FT4 we krwi (2022)

Co to jest nadczynność tarczycy ijakie są jej przyczyny?

Nadczynność tarczycy jest zaburzeniem, wktórym tarczyca produkuje za dużo hormonów wstosunku do potrzeb organizmu. Tarczyca jest małym narządem położonym upodstawy szyi. Odpowiada za wytwarzanie iuwalnianie dwóch hormonów: trijodotyroniny (T3) oraz tyroksyny (T4) regulujących funkcję większości tkanek organizmu, wpływających na metabolizm naszego organizmu oraz termogenezę (produkcję ciepła). Czynność tarczycy jest kontrolowana przez przysadkę mózgową, która uwalnia hormon tyreotropowy (TSH) pobudzający tarczycę do produkcji hormonów: T3 iT4.

Czynność tarczycy iprzysadki pozostają wścisłej zależności (określanej jako ujemne sprzężenie zwrotne), polegającej na tym, że podwyższone stężenie hormonów tarczycy powoduje zmniejszenie uwalniania TSH przez przysadkę, aniedobór tych hormonów – zwiększa produkcję TSH, co zkolei pobudza tarczycę do większej produkcji T3 iT4.

Nadczynność tarczycy - objawy, przyczyny, leczenie nadczynności tarczycy, stężenie TSH, FT3 i FT4 we krwi (1)
Ryc. 1. Tarczyca jest małym narządem położonym upodstawy szyi

Do najczęstszych przyczyn nadczynności tarczycy wPolsce zalicza się:

  • chorobę Gravesa iBasedowa (choroba opodłożu autoimmunologicznym, wktórej własne przeciwciała pobudzają tarczycę do produkcji hormonów)
  • guzki tarczycy (wole guzkowe nadczynne [toksyczne], guz autonomiczny tarczycy).

Wśród rzadszych przyczyn nadczynności tarczycy można wymienić: podostre zapalenie tarczycy (choroba związana zprzebytą wcześniej infekcją wirusową) oraz poporodowe zapalenie tarczycy.

Jak często występuje nadczynność tarczycy?

Nadczynność tarczycy jest jedną znajczęstszych chorób endokrynologicznych; dotyczy ok. 1–2% dorosłych wPolsce. Chorują głównie kobiety wwieku 20–40 lat, natomiast rzadko zdarza się udzieci.

Jak się objawia nadczynność tarczycy?

Nadczynność tarczycy - objawy, przyczyny, leczenie nadczynności tarczycy, stężenie TSH, FT3 i FT4 we krwi (2)
Komórka tarczycy nie produkuje inie wydziela hormonów, jeżeli nie jest pobudzona przez TSHNadczynność tarczycy - objawy, przyczyny, leczenie nadczynności tarczycy, stężenie TSH, FT3 i FT4 we krwi (3)
Pod wpływem TSH uaktywnia się zarówno wydzielanie hormonów, jak iprocesy wzrostoweNadczynność tarczycy - objawy, przyczyny, leczenie nadczynności tarczycy, stężenie TSH, FT3 i FT4 we krwi (4)
Przeciwciało przeciw receptorowi TSH uaktywnia syntezę iwydzielanie hormonów tarczycy, wczęści przypadków uaktywnia także inne procesy wewnątrzkomórkowe zależne od TSH, wtym wzrostowe. Niektóre przeciwciała łączą się zreceptorem, ale nie uaktywniają go, blokują natomiast TSH - wtedy wywołują niedoczynność tarczycyNadczynność tarczycy - objawy, przyczyny, leczenie nadczynności tarczycy, stężenie TSH, FT3 i FT4 we krwi (5)Mutacje aktywujące receptor TSH prowadzą do powstania białka receptorowego, które stale przekazuje sygnał. Wówczas tarczyca wydziela hormony tarczycy nawet bez TSH (autonomicznie)

G - białko G, AC - cyklaza adenylowa

Główne objawy sugerujące nadczynność tarczycy to:

  • uczucie gorąca
  • wzmożona potliwość
  • nerwowość, niepokój, rozdrażnienie
  • drżenie rąk
  • chudnięcie, pomimo zwiększonego apetytu
  • częstsze oddawanie stolca/biegunka
  • przyśpieszenie czynności serca, uczucie kołatania serca
  • osłabienie siły mięśniowej
  • wypadanie włosów
  • objawy oczne – wytrzeszcz, podwójne widzenie, obrzęk izaczerwienienie powiek lub spojówek (typowe dla choroby Gravesa iBasedowa)
  • zaburzenia miesiączkowania, niepłodność.

Zakres objawów może być różny uposzczególnych chorych. Uosób starszych objawy nadczynności tarczycy mogą być słabiej wyrażone. Mogą dominować osłabienie oraz problemy ze strony układu krążenia – zaburzenia rytmu serca (migotanie przedsionków), objawy niewydolności serca.

Co zrobić wrazie wystąpienia objawów?

Osoba, która stwierdzi usiebie objawy sugerujące występowanie nadczynności tarczycy powinna zgłosić się do lekarza rodzinnego, który po badaniu lekarskim (po zebraniu wywiadu ipo badaniu) zdecyduje okonieczności oznaczenia stężenia TSH wsurowicy. Badanie wykonuje się zpróbki krwi, która nie musi być pobrana na czczo. Wprzypadku bardzo ciężkiej nadczynności tarczycy niezbędne jest skierowanie pacjenta wtrybie pilnym do szpitala.

Jak lekarz ustala diagnozę?

W celu potwierdzenia nadczynności tarczycy konieczne jest wykonanie badań hormonalnych. Wstępne badanie oceniające czynność tarczycy (stężenie TSH we krwi) może zlecić lekarz rodzinny. Jeżeli uzyskany wynik będzie nieprawidłowy, konieczny jest pomiar stężenia wolnych hormonów tarczycy (FT4 i/lub FT3). Nadczynność tarczycy rozpoznaje się jeżeli obniżonemu stężeniu TSH towarzyszy podwyższone stężenie FT4 i/lub FT3 wsurowicy.

W przypadku rozpoznania nadczynności tarczycy lekarz będzie się starał ustalić jej przyczynę, co ma istotne znaczenie przy podejmowaniu decyzji osposobie leczenia. Wtym celu pomocne są następujące badania:

  • USG tarczycy: wprzypadku wola guzkowego można stwierdzić obecność zmian ogniskowych wtarczycy; natomiast wprzypadku choroby Gravesa iBasedowa obniżoną echogeniczność
  • przeciwciała przeciwtarczycowe wsurowicy, azwłaszcza przeciwciała przeciwko receptorowi TSH (anty-TSHR): podwyższone stężenie anty-TSHR jest charakterystyczne dla choroby Gravesa iBasedowa
  • biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BACC) tarczycy - wykonywaną w przypadku stwierdzenia zmian ogniskowych tarczycy (patrz guzki tarczycy)
  • scyntygrafię tarczycy wykonywaną wwybranych sytuacjach.

Jakie są sposoby leczenia?

Istnieje wiele sposobów leczenia nadczynności tarczycy. Nie ma jednej, najlepszej terapii, ponieważ każda metoda posiada zalety iwady, które można omówić zlekarzem prowadzącym. Ponadto leczenie nadczynności tarczycy zależy od jej przyczyny, stopnia nasilenia, wieku pacjenta, współistniejących chorób. Stąd najlepszą metodę leczenia ustala się indywidualnie dla każdego pacjenta. Najczęściej rozpoczyna się od stosowania leków zmniejszających produkcję hormonów tarczycy, zwykle także wówczas, gdy planuje się leczenie inną metodą (operacyjną lub jodem promieniotwórczym 131I).

Nadczynności tarczycy nie należy lekceważyć, nieleczona może prowadzić do niebezpiecznych powikłań, np. zaburzeń rytmu serca, niewydolności serca, osteoporozy lub przełomu tarczycowego (z niebezpiecznym dla życia wzrostem stężeń T3 iT4). Ukobiet ciężarnych nadczynność tarczycy jest niekorzystna zarówno dla matki, jak ipłodu (zobacz: Nadczynność tarczycy wciąży). Leczenie nadczynności tarczycy wymaga przestrzegania zaleceń lekarskich, regularnego przyjmowania leków iregularnych kontrolnych wizyt lekarskich.

W leczeniu nadczynności tarczycy stosuje się:

  • leczenie farmakologiczne za pomocą leków przeciwtarczycowych (tyreostatyków). Do leków przeciwtarczycowych należą: tiamazol ipropylotiouracyl. Tyreostatyki hamują produkcję hormonów wtarczycy iich działanie ujawnia się po ok. 2–4 tygodniach stosowania. Każdorazowo lekarz indywidualnie ustala dawkę wyjściową leku. Często stosuje się również leczenie uzupełniające ß-blokerami, np. propranololem, które same nie obniżają stężenia hormonów tarczycy, ale pomagają opanować niektóre objawy, jak drżenie rąk, czy uczucie szybkiego bicia serca. Wtrakcie prowadzonego leczenia lekarz kontroluje skuteczność terapii poprzez ocenę kliniczną (wywiad ibadanie chorego) oraz oznaczanie stężenia hormonów tarczycy, iodpowiednio dostosowuje dawkę leku. Wtrakcie leczenia tyreostatykami mogą wystąpić działania niepożądane.
    Wprzypadku wystąpienia jakiegokolwiek niepokojącego objawu mogącego mieć związek zrozpoczęciem leczenia pacjent powinien jak najszybciej zgłosić to lekarzowi. Przy lżejszych powikłaniach (np. świąd skóry, bóle stawów) wystarczy zmiana leku lub jego dawki. Wniektórych, bardzo rzadkich przypadkach może dojść do konieczności zaprzestania leczenia tyreostatykiem.
    Szczególnie niebezpiecznym, ale na szczęście niezmiernie rzadkim powikłaniem może być agranulocytoza, czyli istotne zmniejszenie ilości neutrofilów (rodzaju krwinek białych) wsurowicy zpowodu odwracalnego toksycznego uszkodzenia szpiku, które ustępuje po odstawieniu leku, jednak wymaga ścisłej kontroli lekarskiej. Jest to bardzo niebezpieczny stan, ponieważ odporność organizmu na zakażenia jest wtedy bardzo upośledzona. Dlatego właśnie wrazie wystąpienia gorączki, osłabienia, bólu gardła chory powinien natychmiast przestać przyjmować lek ipilnie zgłosić się do poradni lub szpitala wcelu kontroli morfologii zrozmazem. Jeśli liczba neutrofilów nie jest zmniejszona, należy niezwłocznie podjąć wcześniejsze leczenie. Jeśli potwierdzi się agranulocytoza, to nie można już nigdy wprzyszłości stosować tej grupy leków.
  • leczenie jodem promieniotwórczym (131I). Doustne, jednorazowe podanie jodu promieniotwórczego ma na celu powolne, nieodwracalne uszkodzenie komórek tarczycy, które aktywnie wychwytują jod zkrwi. Efekt działania jodu promieniotwórczego rozwija się wciągu kilku miesięcy po terapii. Rozwój trwałej niedoczynności tarczycy (wymagającej leczenia tabletkami ztyroksyną) nie można traktować jako powikłanie, ale efekt skutecznego leczenia. Tej formy terapii nie wolno zastosować ukobiet wciąży iw trakcie karmienia piersią. Dodatkowo przez okres około tygodnia osoba leczona nie powinna kontaktować się zmałymi dziećmi ikobietami wciąży. Wreszcie, przez okres co najmniej 6miesięcy po terapii, kobiety nie powinny planować ciąży.
  • leczenie operacyjne (strumektomia, tyreoidektomia). Ta forma terapii jest bezwzględnie wskazana wprzypadku podejrzenia lub rozpoznania raka tarczycy, wtym również współistniejącego znadczynnością (patrz: Guzki tarczycy). Ponadto leczenie operacyjne jest rozważane uchorych zdużym wolem uciskającym tchawicę. Po operacji usunięcia tarczycy występuje niedoczynność tarczycy, która wymaga stałego leczenia preparatami tyroksyny. Niestety podczas operacji należy liczyć się zmożliwością wystąpienia powikłań, które należy omówić zkonsultującym chirurgiem. Do ciężkich pooperacyjnych powikłań należą: niedowład/porażenie jednej lub obu strun głosowych wwyniku okołooperacyjnego uszkodzenia nerwów krtaniowych wstecznych oraz przejściowa lub trwała niedoczynność przytarczyc.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Możliwość całkowitego wyleczenia (chory nie wymaga żadnych leków związanych ztarczycą) zależy głównie od przyczyny nadczynności tarczycy. Po leczeniu jodem promieniotwórczym lub po operacji usunięcia tarczycy często występuje niedoczynność tarczycy, która wymaga stałego leczenia preparatami tyroksyny do końca życia (patrz: Niedoczynność tarczycy).

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Po zakończeniu leczenia nadczynności tarczycy, chory wymaga dalszej stałej opieki lekarskiej. Wskazana jest okresowa kontrola hormonalna (stężenie TSH wsurowicy) oraz ultrasonograficzna (USG tarczycy). Wpewnych przypadkach istnieje bowiem możliwość nawrotu nadczynności tarczycy, nawrotu wola guzkowego lub rozwoju niedoczynności tarczycy po zastosowanym leczeniu, nawet wiele miesięcy od jego zakończenia. Jeżeli pacjent po zakończonej terapii wymaga leczenia doustnymi preparatami hormonów tarczycy zpowodu niedoczynności tarczycy, to konieczne jest ich regularne przyjmowanie iokresowa kontrola skuteczności tego leczenia.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

W ramach prozdrowotnego trybu życia należy dbać oprzyjmowanie odpowiedniej ilości jodu wdiecie. WPolsce wprowadzono obowiązek jodowania soli kuchennej, co spowodowało, że większość ludzi przyjmuje odpowiednią ilości jodu. Ponadto, zgodnie zprogramami profilaktycznymi, obok obligatoryjnego jodowania soli kuchennej, zaleca się spożywanie pokarmów bogatych wjod (m.in. ryby morskie) oraz przyjmowanie przez kobiety ciężarne ikarmiące piersią jodu wformie preparatów doustnych. Odpowiednia podaż jodu zmniejsza ryzyko rozwoju wola miąższowego iguzków tarczycy, aco za tym idzie również nadczynności tarczycy wprzebiegu guzków tarczycy.

Drugim ważnym czynnikiem, który można modyfikować jest zaprzestanie palenia papierosów. Istnieje bowiem związek pomiędzy paleniem papierosów arozwojem guzków tarczycy oraz rozwojem iprzebiegiem nadczynności tarczycy.

Autoimmunologiczne choroby tarczycy (np. choroba Gravesa iBasedowa, choroba Hashimoto) są chorobami uwarunkowanymi genetycznie. Nie mamy wpływu na predyspozycję genetyczną osób obciążonych. Osoby, uktórych wrodzinie występują autoimmunologiczne choroby tarczycy powinny otym fakcie informować lekarzy, aby unikać niektórych leków, które mogą wpłynąć na rozwój choroby.

You might also like

Latest Posts

Article information

Author: Dan Stracke

Last Updated: 07/17/2022

Views: 6428

Rating: 4.2 / 5 (63 voted)

Reviews: 94% of readers found this page helpful

Author information

Name: Dan Stracke

Birthday: 1992-08-25

Address: 2253 Brown Springs, East Alla, OH 38634-0309

Phone: +398735162064

Job: Investor Government Associate

Hobby: Shopping, LARPing, Scrapbooking, Surfing, Slacklining, Dance, Glassblowing

Introduction: My name is Dan Stracke, I am a homely, gleaming, glamorous, inquisitive, homely, gorgeous, light person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.